Οι έρευνες για τα αντικαρκινικά εμβόλια συγκαταλέγονται στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς της αντικαρκινικής έρευνας.
Θεραπείες που βασίζονται στην ίδια τεχνολογία mRNA- η οποία οδήγησε στην ανάπτυξη ων εμβολίων κατά της COVID-19 δίνουν πλέον θετικά αποτελέσματα απέναντι στο θανατηφόρο μελάνωμα, αλλά και τα πρώτα ελπιδοφόρα μηνύματα σε ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος και του εγκεφάλου.
Οι εξελίξεις αυτές, που πολλοί χαρακτηρίζουν ως πιθανές "τομές" στην ογκολογία, έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι έρευνες για τα αντικαρκινικά εμβόλια συγκαταλέγονται στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς της αντικαρκινικής έρευνας .
Μόνο στο φετινό συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) στο Σικάγο παρουσιάστηκαν περισσότερες από 130 μελέτες που αφορούσαν τέτοιες προσεγγίσεις, όπως μεταδίδει το Reuters.
Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται η συνεργασία των εταιρειών Moderna και Merck. Η θεραπεία που αναπτύσσουν συνδυάζει ένα ισχυρό ανοσοθεραπευτικό φάρμακο με ένα εξατομικευμένο πειραματικό εμβόλιο mRNA, σχεδιασμένο ειδικά για κάθε ασθενή.
Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, η προσέγγιση αυτή κατάφερε να αποτρέψει την υποτροπή του μελανώματος για διάστημα πέντε ετών, ένα σημαντικό ορόσημο στην προσπάθεια δημιουργίας εξατομικευμένων αντικαρκινικών εμβολίων που "εκπαιδεύουν" το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα.
Οι δύο εταιρείες δοκιμάζουν σήμερα θεραπείες mRNA σε εννέα κλινικές μελέτες που αφορούν καρκίνους του πνεύμονα, των νεφρών, της ουροδόχου κύστης και του παγκρέατος. Παράλληλα, αναμένονται μέσα στο έτος τα πρώτα αποτελέσματα από μεγάλη μελέτη για το μελάνωμα.
Στις λοιμώδεις νόσους, τα εμβόλια μαθαίνουν στο ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να εξουδετερώνει έναν ιό, προσφέροντας μακρόχρονη προστασία. Οι επιστήμονες επιχειρούν πλέον να εφαρμόσουν την ίδια λογική και στον καρκίνο. "Η ίδια λογική μπορεί πλέον να αξιοποιηθεί και στην ογκολογία, και αυτό αποτελεί μια πολύ σημαντική πρόοδο", δήλωσε ο επικεφαλής ιατρικός διευθυντής της Merck, Eliav Barr.
Μια επιστημονική υπόθεση που άλλαξε τα δεδομένα
Πριν από περίπου δέκα χρόνια, ο δρ. Vinod Balachandran από το Memorial Sloan Kettering Cancer Center ήταν μεταξύ των πρώτων ερευνητών που διέκριναν τις δυνατότητες του mRNA ακόμη και απέναντι στους πιο επιθετικούς και θανατηφόρους καρκίνους.
Παρατήρησε ότι, σε σπάνιες περιπτώσεις, ορισμένοι ασθενείς κατάφερναν να επιβιώσουν από τον καρκίνο του παγκρέατος, μια νόσο που θεωρούνταν ουσιαστικά "αόρατη" για το ανοσοποιητικό σύστημα.
Οι μελέτες έδειξαν ότι στους συγκεκριμένους ασθενείς το ανοσοποιητικό σύστημα μπορούσε να αναγνωρίσει και να επιτεθεί στους όγκους. Το μεγάλο ερώτημα ήταν πώς αυτή η αντίδραση θα μπορούσε να καταστεί συχνότερη.
Ο Balachandran πίστεψε ότι το mRNA, χάρη στην ταχύτητα με την οποία μπορεί να σχεδιαστεί και να παραχθεί, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία εξατομικευμένων εμβολίων βασισμένων στις μοναδικές μεταλλάξεις κάθε όγκου μετά τη χειρουργική αφαίρεσή του.
Έτσι, τον Δεκέμβριο του 2019 ξεκίνησε μια κλινική δοκιμή Φάσης 1 με 16 ασθενείς, η οποία συνδύαζε χημειοθεραπεία, ένα ανοσοθεραπευτικό φάρμακο της Roche και ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA της BioNTech. Στο συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης Έρευνας για τον Καρκίνο (AACR) τον Απρίλιο, ο Balachandran παρουσίασε αποτελέσματα σύμφωνα με τα οποία επτά από τους οκτώ ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος που ανταποκρίθηκαν ανοσολογικά στο εμβόλιο παρέμεναν ζωντανοί έως και έξι χρόνια μετά τη θεραπεία.
Σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη μια διεθνής κλινική μελέτη Φάσης 2 με 260 ασθενείς, η οποία αποσκοπεί στην επιβεβαίωση των ευρημάτων αυτών.
Το mRNA ως "λογισμικό" του ανθρώπινου οργανισμού
Το αγγελιοφόρο RNA, γνωστό ως mRNA, υπάρχει φυσιολογικά σε κάθε κύτταρο του ανθρώπινου σώματος. Ο ρόλος του είναι να μεταφέρει γενετικές οδηγίες από τον πυρήνα του κυττάρου προς τους μηχανισμούς που παράγουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες.
Όπως σημειώνουν οι ειδικοί, μπορεί να επαναπρογραμματιστεί ώστε να επιτελεί διαφορετικές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων η παραγωγή πρωτεϊνών που εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταπολεμά λοιμογόνους παράγοντες ή καρκινικά κύτταρα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο στο περιοδικό Nature Biotechnology υποδεικνύει ότι η δράση του mRNA μπορεί να ενισχυθεί ή να περιοριστεί κατά περίπτωση, αυξάνοντας την ανοσολογική απόκριση ή μειώνοντας ανεπιθύμητες αντιδράσεις. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερες αντικαρκινικές θεραπείες αλλά και σε νέες προσεγγίσεις για αυτοάνοσα νοσήματα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και ένα εμβόλιο για το γλοιοβλάστωμα, μια από τις πλέον επιθετικές μορφές καρκίνου του εγκεφάλου. Η προσέγγισή του βασίζεται στη χορήγηση συστάδων λιπιδικών νανοσωματιδίων ενδοφλεβίως, με στόχο την ταχεία ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος απέναντι στον όγκο.
Το γλοιοβλάστωμα παραμένει μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις της ογκολογίας, καθώς το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης παραμένει κάτω από 7%.
